Een intifada van consumenten
Eén van de betere duidingen van de rellen in Groot-Brittannië die ik de afgelopen tijd heb gelezen is van Peter Giesen in de Volkskrant van afgelopen zaterdag. Vanwege de combinatie van cultureel-psychologische en sociaal-economische factoren die hij aanhaalt, zonder enerzijds apologetisch te worden, of anderzijds te vervallen in het simpele conservatieve moralisme op rechts.
Aan de ene kant valt deze plunderaars van alles te verwijten, zoals een trieste levensinstelling, doordrongen van materialisme, nihilisme en egoïsme. Aan de andere kant zijn ze net zo goed onderdeel van een doorgeslagen kapitalistische samenleving met een verdwenen civil society en een afgebroken verzorgingsstaat, waarin de sociaal-economische (en culturele) verschillen alleen maar groter worden – vooral in de VS en Groot-Brittannië, maar ook hier.
Deze mensen geven nergens meer om, en waarom zouden ze? Het enige dat nog waarde voor ze heeft is wat ze op tv zien, en materiële producten. Maakt niet uit hoe je eraan komt. Klinkt heel conservatief en treurig, maar volgens mij is het waar. Een gemakzuchtig verhaal over normen en waarden houden, zoals Cameron nu doet, is dan ook niet voldoende. Het probleem zit veel dieper.
Verbaast me trouwens ook niet dat de plek in Nederland waar iets van een herhaling op microniveau van deze rellen plaats lijkt te vinden, Rotterdam is.
Zo ziet een westerse revolutie in de 21ste eeuw eruit: een intifada van consumenten. De relschoppers in Londen vielen geen overheidsgebouwen aan, maar plunderden winkels en liepen naar buiten met sportschoenen, flatscreens en blu-rayspelers. Toch leek hun motivatie niet louter materieel. Voor even waren kruimeldieven en kleine krabbelaars uit Tottenham of Peckham de meesters van hun universum. Underdogs werden topdogs die de samenleving uitdaagden: kom maar op, wij hebben schijt aan jullie! ‘Dit is vrijheid’, zoals een van de relschoppers op televisie zei.
De hooligans vormden een tamelijk diverse groep. Er werd zelfs een miljonairsdochter opgepakt, en een jonge atlete die als ambassadrice van de Olympische Spelen was benoemd. Maar het gros leek toch tot de onderklasse te behoren, zwart, wit of Aziatisch. De meesten waren jongens, hoewel er opvallend veel meisjes meededen. Sommigen waren doorgewinterde bendeleden, anderen opportunisten die de kans op een gratis trainingspak niet wilden laten lopen.
Voor hun gedrag kunnen allerlei verklaringen worden aangevoerd, van slechte opvoeding tot sociale ongelijkheid en preventief fouilleren door de politie. Maar de meest overtuigende verklaring is toch de sterke behoefte aan erkenning door een onderklasse. De relschoppers wilden laten zien dat ze er zijn. Heel even werden de rollen omgedraaid en waren zij de baas.
(…)
De meeste hooligans zijn niet uitgesloten in de klassiek-linkse zin. Veel mensen die deze week moesten voorkomen, hadden een baan. Ze waren niet erg welgesteld, maar waarschijnlijk beschikten ze gewoon over een iPod of laptop, in elk geval over een BlackBerry.
Maar hun leven steekt pover af tegen hun dromen van welvaart, status en beroemdheid. Ze zijn opgegroeid in een popcultuur die snelle auto’s, mooie vrouwen en bling verheerlijkt. De celebrity-cultuur is in Engeland nog sterker dan in de meeste andere landen. Voetballers en hun wags (wives and girlfriends) zijn krachtige rolmodellen, gewone jongens en meisjes die rondrijden in Bentleys en Range Rovers, Louis Vuitton-tassen dragen en in een landhuis wonen. Reality-tv suggereert dat iedereen op slag beroemd kan worden, zonder iets te kunnen, gewoon door je zelf te zijn. Helaas vinden de meeste mensen aan de onderkant zichzelf terug in een saaie werkelijkheid, waarin ze hooguit klassenassistent zijn, winkelbediende of hulpje in de sportschool. Het echte leven mist de status en de glamour van het medialeven. Dat verschil was altijd al een krachtige stimulans voor criminaliteit, en nu voor de rellen in Londen en andere steden.
Met de rellen liet deze postpolitieke onderklasse zien dat zij niet uit te vlakken is. Bovendien waren de onlusten ook gewoon bad fun, schreef columnist David Aaronovitch in The Times. Straffeloos konden jongeren ‘de straat op gaan, verwoestingen aanrichten, geld verdienen, geweld plegen, dronken worden, zich gedragen alsof ze de tirannen en koningen van hun buurt waren – de mini-Sopranos van Enfield of Croydon, de gangstas van Chalk Farm’, aldus Aaronovitch. Gedurende een paar spannende, broeiende nachten hadden ze ‘dat ene ding dat ze in hun leven missen: macht’.
(…)
Net als de rellen in de Franse banlieues van 2005 laten de onlusten in Engeland zien dat de samenleving zich nauwelijks raad weet met de onderklasse. Links noch rechts is goed in staat het leven aan de onderkant een zekere waardigheid te geven.
Links is geneigd de onderklasse te beschouwen als de slachtoffers van een onrechtvaardige samenleving, waardoor het in brand steken van de buurtwinkel weliswaar niet goed te praten, maar wel te begrijpen is. Het woord ‘achterstand’ suggereert een situatie die kan worden opgeheven. Maar hoeveel ook wordt geïnvesteerd in buurten, sociale voorzieningen onderwijs, er zullen altijd mensen aan de onderkant van de samenleving zijn. Sommigen zullen altijd een achterstand houden, anderen worden afgelost door nieuwe groepen. Maar de retoriek van links suggereert dat het leven aan de onderkant eigenlijk een misstand is, die bijna onvermijdelijk tot criminaliteit en ordeverstoring moet leiden.
Rechts heeft geen moeite met sociale verschillen. Die zijn onvermijdelijk en zelfs nuttig, omdat ze mensen tot harder werken aanzetten. In een moderne samenleving krijgt iedereen de kans om iets van zijn leven te maken, zeggen liberale en conservatieve politici. Wie desondanks aan de onderkant bungelt, had maar beter zijn best moeten doen.
Los van het feit dat de kansen niet zo gelijk zijn als rechtse politici graag beweren, denken sommige personen aan de onderkant daar anders over. Zij voelen zich de verliezers in een wereld die zo sterk om status en materieel bezit draait, zeker als de top schaamteloos misbruik maakt van zijn positie om zichzelf verder te verrijken. In de hedendaagse cultuur worden zij gebrandmerkt als de sukkels en de knoeiers, die onvoldoende talent en wilskracht hebben om hun armoedige leefwereld te ontstijgen.
Natuurlijk geldt dat niet voor iedereen aan de onderkant. Ook in wijken als Tottenham leiden veel mensen een keurig leven met een laag inkomen. Maar bij sommige jongeren vormen verongelijktheid en sensatiezucht een brandbaar mengsel.
Zoals een jongen voor de BBC zei: ‘Wij laten de rijken zien dat we kunnen doen wat we willen.’
- Edit: En hier een goed stuk uit The Guardian van iemand die zelf ooit meedeed aan half-politiek, half-puur gewelddadig “protest”, dat min of meer hetzelfde zegt. Again: geen verexcusering of begrijpelijk maken, maar wel een perspectief. Het argument tegen de politici en bankiers, dat door ‘links’ nu veelal gemaakt wordt, slik ik overigens niet, omdat het geen enkel excuus is. Maar het is wel waar dat er van de bovenklasse meer crimineel gedrag getolereerd wordt dan van de onderklasse.
En vooral de laatste opmerking is zeer, zeer op zijn plaats.
I found those protests exciting, yes, because I was young and a bit of a twerp but also, I suppose, because there was a void in me. A lack of direction, a sense that I was not invested in the dominant culture, that government existed not to look after the interests of the people it was elected to represent but the big businesses that they were in bed with.
I felt that, and I had a mum who loved me, a dad who told me that nothing was beyond my reach, an education, a grant from Essex council (to train as an actor of all things!!!) and several charities that gave me money for maintenance. I shudder to think how disenfranchised I would have felt if I had been deprived of that long list of privileges.
That state of deprivation though is, of course, the condition that many of those rioting endure as their unbending reality. No education, a weakened family unit, no money and no way of getting any. JD Sports is probably easier to desecrate if you can’t afford what’s in there and the few poorly paid jobs there are taken. Amidst the bleakness of this social landscape, squinting all the while in the glare of a culture that radiates ultraviolet consumerism and infrared celebrity. That daily, hourly, incessantly enforces the egregious, deceitful message that you are what you wear, what you drive, what you watch and what you watch it on, in livid, neon pixels. The only light in their lives comes from these luminous corporate messages. No wonder they have their fucking hoods up.
I remember Cameron saying “hug a hoodie” but I haven’t seen him doing it. Why would he? Hoodies don’t vote, they’ve realised it’s pointless, that whoever gets elected will just be a different shade of the “we don’t give a toss about you” party.
Politicians don’t represent the interests of people who don’t vote. They barely care about the people who do vote. They look after the corporations who get them elected. Cameron only spoke out against News International when it became evident to us, US, the people, not to him (like Rose West, “He must’ve known”) that the newspapers Murdoch controlled were happy to desecrate the dead in the pursuit of another exploitative, distracting story.
Why am I surprised that these young people behave destructively, “mindlessly”, motivated only by self-interest? How should we describe the actions of the city bankers who brought our economy to its knees in 2010? Altruistic? Mindful? Kind? But then again, they do wear suits, so they deserve to be bailed out, perhaps that’s why not one of them has been imprisoned. And they got away with a lot more than a few fucking pairs of trainers.
These young people have no sense of community because they haven’t been given one. They have no stake in society because Cameron’s mentor Margaret Thatcher told us there’s no such thing.
