De nieuw-conservatieve ideologie van Anders Breivik
In verschillende media wordt de dader van de slachtpartij in Noorwegen, Anders Breivik, nog altijd ‘extreem’-rechts en christelijk-’fundamentalistisch’ genoemd. Dit gebeurt gelukkig steeds minder, naarmate het duidelijker wordt dat Breivik in principe een vrij doorsnee versie van de nieuw-rechtse ideologie van het afgelopen decennium aanhangt. Wat hij in het eerste deel van zijn manifest schrijft, is tegenwoordig tamelijk mainstream.
Gisteren heb ik een tijdje het 1500 pagina’s tellende boekwerk 2083 (pdf) zitten lezen. Eén van de dingen die gelijk opvalt is dat Breivik zich expliciet distantieert van wat normaliter bekend staat als extreem-rechts: het (neo-) nazisme en het fascisme. Hier wil hij helemaal niets mee te maken hebben. Breivik noemt zichzelf daarentegen voortdurend een ‘cultureel-conservatief’, soms een ‘conservatief-nationalist’, en doet moeite zich te onderscheiden van andere rechtse stromingen.
En het klopt: wie het manifest van Breivik leest, komt teksten tegen die niet verschillen van die al tien jaar gedebiteerd worden op GeenStijl, op de Dagelijkse Standaard, in Elsevier, in de Telegraaf, door de LPF, de PVV, en in toenemende mate ook binnen VVD en CDA. Breivik had lid van de Edmund Burke Stichting kunnen zijn, of de SGP-jongeren. Zo ziet hij er trouwens ook uit, met z’n blonde coup en Lacoste-truien. Breivik past naadloos binnen de opkomst van het ‘nieuwe conservatisme’ van de eenentwintigste eeuw.
Dit conservatisme is sterk ideologisch getint, en zoals iedere ideologie heeft het een eigen geschiedbeeld. Dat gaat als volgt: door heel Europa hebben linkse elites ter veiligstelling van gesubsidieerde baantjes massa-immigratie en islamisering in de hand gewerkt. De islam, bovendien, is uniform radicaal en gewelddadig. De linkse elites zijn dus eigenlijk landverraders.
Dit geschiedbeeld wordt in Nederland al een decennium lang consequent en stelselmatig verkondigd in rechtse media en blogs zoals GeenStijl, DDS, Elsevier en andere bovengenoemde. Ooit was het randdenken, een retorisch wapen van Pim Fortuyn tegen de Paarse regenten. Maar inmiddels is het een in steen gebijtelde ideologie worden, die fungeert als geloofsbrief voor wie serieus genomen wil worden ter rechterzijde. Lees maar eens een column van Martin Bosma, of sla eens een Telegraaf open. Echo’s ervan zijn zelfs terug te vinden in de speech van Maxime Verhagen. “Links” is verantwoordelijk voor alles wat fout is in dit land, en dat al sinds de jaren zestig; de multiculturele samenleving, massa-immigratie en islamisering zijn daar de belangrijkste consequenties van.
Dat het pure fictie is – er bestaat geen monolithische linkse elite die alle macht in handen heeft; CDA- en VVD-regeringen hebben evenzeer bijgedragen aan de massa-immigratie; met die demografische islamisering valt het reuze mee – doet er niet toe. Een ideologie is een gesloten systeem dat geen behoefte heeft aan nuanceringen.
Dus lezen we in 2083 zeer uitgebreid hoe de ‘linkse ideologie’ (in Breiviks woorden consequent ‘cultureel Marxisme’ genoemd) vanaf de jaren zestig de universiteiten, de wetenschap, de ambtenarij, de journalistiek en de politiek heeft overgenomen, vanaf de Frankfurter Schule tot de opkomst van gender studies, van de overname van publieke omroepen tot het invoeren van een vak als naaien op school. Er zijn volgens Breivik over heel Europa politieke partijen die niets liever willen dan de multiculturele samenleving invoeren. Dit zijn allemaal zaken die even goed door Bart-Jan Spruyt, Afshin Ellian, Joshua Livestro of Martin Bosma geschreven hadden kunnen zijn. Dit geschiedbeeld, ooit radicaal, is tegenwoordig gemeengoed op nieuw-rechts, en in toenemende mate ook op rechts.
Waar Breivik in verschilt met al deze mensen, uiteraard, is de gewelddadige consequenties die hij aan zijn ideologie verbindt. Waar het eerste deel van zijn boekwerk leest als een tamelijk complex en goed geïnformeerd verhaal (wel veel copy-paste), excelleert het tweede deel in wreedheid en gruwelijkheid. Hij beschrijft zonder veel omwegen hoe je het beste kunstmestbommen maakt, een Kevlar-harnas en wapens koopt; hoe politici, journalisten en wetenschappers vallen in Categorie A,- B,- en C-landverraders die je het beste en masse kunt vermoorden; welke muziek je daarbij het beste via je oordopjes kunt luisteren (vocal trance en epische Scandinavische muziek); hoeveel linkse verraders en moslims er per West-Europees land vermoord moeten worden, en dat je ook in staat moet zijn vrouwen, ‘zelfs aantrekkelijke’, te vermoorden. Dit alles in het kader van de heroprichting van de Tempeliers, als paramilitaire orde die West-Europa moet heroveren op de linkse multiculturele elites die het land ten koste van de eigen bevolking wil islamiseren.
“Anders kun je beter weer een nieuwe rechtse blog beginnen”, zo schrijft Breivik.
Het is duidelijk dat Wilders, noch de PVV, noch (nieuw-) rechtse opiniemakers of bloggers op enige wijze schuldig zijn aan de daden van deze figuur. Ze zijn ook niet verantwoordelijk. Maar door hun voortdurende, stelselmatige hameren op een gesloten ideologie, op een wereldbeeld dat aan elkaar hangt van ‘linkse elites’ en ‘multikul’, van ’EUSSR’ en ‘policor’ tot ‘dhimmitude’, zou je hen en hun eveneens door Breivik geciteerde internationale geestverwanten – van de Amerikaanse anti-islamblogster Pamela Geller tot de Lega Nord-parlementariër die Breiviks ideeën ”volkomen gezond” noemt - wel ‘indirect medeverantwoordelijk’ kunnen noemen. Want als iemand werkelijk gaat denken dat er een linkse elite bestaat die niets liever doet dan massa’s achterlijke moslims hierheen halen voor de eigen gesubsidieerde baantjes, ten koste van de eigen bevolking, dan is de stap naar gewapend verzet niet zo groot meer. Breivik beschrijft het zelf: pogingen het linkse en islamitisch gevaar democratisch tegemoet te treden hebben gefaald, en het is nu tijd om het met geweld te bestrijden, ter verdediging van het christelijke Europa.
Het maken en verspreiden van een ideologisch wereldbeeld als het nieuw-conservatisme is geen vrijblijvende bezigheid. Dat heeft een impact op de wereld, zeker wanneer daar in zulke duidelijk te identificeren zondebokken (de multiculturele elites en de moslims) worden aangewezen. Dat zouden rechtse opiniemakers, bloggers en politici zich moeten realiseren. Wanneer Wilders iets schrijft als dit:
Door heel Europa, niet alleen in Nederland, maar in heel Europa vechten de multiculturalistische elites een totale oorlog uit tegen hun bevolkingen. Met als inzet de voortzetting van de massa-immigratie en de islamisering, uiteindelijk resulterend in een islamitisch Europa – een Europa zonder vrijheid: Eurabië.
… en het daarbij heeft over de ‘Partij van de Allochtonen’ die ‘islamitisch stemvee’ naar Nederland haalt, en wanneer dat consequent herhaald wordt in online en papieren media, dan is het eigenlijk een wonder dat er door een gek nog geen aanslag is gepleegd op een partijcongres van de PvdA. Logisch toch, met zo’n apocalyptisch gevaar?
‘Guilt by association’? Nee, dit is niet de schuld van Wilders. Maar sommige opiniemakers, bloggers en politici zouden wel eens mogen kappen met het verspreiden van het kinderlijke wereldbeeld dat een almachtige linkse elite al een halve eeuw eigenhandig verantwoordelijk is voor het hierheen halen van volksstammen allemaal criminele én radicale moslims. Het is gewoon niet waar, and you know it. Hou ermee op.
Het debat over de multiculturele samenleving hoeft niet op slot. Je kunt discussiëren over de negatieve gevolgen van massa-immigratie, of over de inhoud van de islam. Maar stop ‘links’ neer te zetten als in essentie landverraders (of je die term nou letterlijk gebruikt of niet). Je delegitimeert daarmee niet alleen je tegenstander in het debat; je brengt ze ook in concreet, fysiek gevaar, zoals blijkt uit de slachting op een sociaal-democratisch partijevenement. De oproep van de Noorse koning – en het moet gezegd, ook van enkele bloggers op de Dagelijkse Standaard – tot meer beschaving, tot matiging is daarom een hele goeie. Voer gewoon een discussie, zonder de tegenstander af te schilderen op ideologische wijze.
- Edit 1: Het behoeft geen uitleg dat dit vanzelfsprekend ook geldt voor de linkerzijde in het debat. Het geldt voor iedereen.
- Edit 2: Sommige rechtse opiniemakers hebben er nog steeds niets van begrepen. Volgens Afshin Ellian is Anders Breivik alsnog een islamitische terrorist. En op GeenStijl laten ze hun ware aard zien: die van de grote pestkop op het schoolplein, die eenmaal betrapt alleen maar naar hunnie kan wijzen.
