The Guardian schrijft dat er al maanden gesprekken gaande zijn om de eurozone toch maar op te breken. Nu de rente op Italiaanse obligaties torenhoog is, en er zeker geen kans is op een bail out van Italië door het Europees noodfonds, komt een ’herstructurering’ van Italiaanse schulden (d.w.z. een half bankroet) in zicht. Dat treft de Franse financiële mega-conglomeraten hard, betekent een monsterrecessie, en waarschijnlijk het einde van de euro.
Wtf! Opbreken van de eurozone? Say what? Het lijkt erop dat de negatiefste voorspellingen van commentatoren stuk voor stuk uitkomen. De totale ellende is inmiddels niet meer te overzien.
Het lijkt er ook steeds meer op dat er een realisering ontstaat dat het door Merkel, de ECB en het IMF voorgeschreven programma van “bezuinigen” als panacée voor alle problemen niet de weg is. Je kunt bezuinigen wat je wil, maar speculanten op de financiële markten geloven er toch niet in. Sterker nog, ze hebben er belang bij als de boel onderuit gaat. Bovendien wordt landen onder curatele stellen en de hele verzorgingsstaat wegbezuinigen op een gegeven moment ook ondemocratisch; wat dat betreft is het jammer dat dat Griekse referendum er niet gekomen is, dan konden ze tenminste kiezen.
Wilders heeft gelijk gehad: Griekenland had bij het begin van de crisis al uit de eurozone gekickt moeten worden, i.c.m. schuldherstructurering en een terugkeer van dit land naar een eigen monetair systeem. Zoals een LSD-reaguurder schrijft:
Misschien een interessant alternatief voor het hameren van Merkel en de ECB op een uitgebalanceerd huishoudboekje voor Griekenland, met als gevolg elkaar versterkende opeenvolgende bezuinigingen en hemeltergende werkloosheidscijfers enkel om de schuldeisers te plezieren: laat Griekenland de weg van Argentiniė volgen! Dus een gecontroleerd bankroet en herstructurering van schulden (plus een vertrek uit de euro), zodat het land weer kan investeren en ja, ook werk maken van hervormingen en een minder gestoord belastingsysteem opzetten. Hebben ze ook geen vaste wisselkoers meer. Voorheen alleen de positie van de PVV en SP, nu hoor je het vaker.
Een klein landje kan zich terugtrekken uit de financiële markten, zich minder afhankelijk maken van speculanten en geld bijdrukken, zodat er weer geïnvesteerd kan worden i.p.v. alle economische groei op recept van het IMF en Noord-Europese liberalen kapotbezuinigen. Wellicht dat de crisis dan niet was verspreid naar Italië. Maar nu is het te laat voor deze optie (al kan het nog steeds als de hele euro uit elkaar klapt).
Het enige alternatief nu? De ECB staatsobligaties laten opkopen, en instellen als lender of last resort. Dat wil zeggen dat de ECB gaat functioneren zoals de centrale bank doet in normale economieën. De eurozone is een mislukt project gebleken, omdat landen met uiteenlopende economieën én aparte obligaties niet kunnen functioneren onder een regime dat één munt hanteert. Amerikaanse economen roepen het al maanden, en misschien wordt het tijd dat dit ook eens doordringt in Europa. De EMU in haar huidige vorm kan niet bestaan.
Dat betekent dus “meer Europa”. Want als je dat doet, moet je je economische systeem ook verder integreren. Duitsland wil geen ECB als lender of last resort, omdat ze bang zijn voor inflatie. Maar het is dit, of het opbreken van de eurozone. De heilloze weg van het voorschrijven van bezuinigingen, leidend tot nieuwe vertrouwenscrises en weer nieuwe landen die de prooi worden van speculanten (Frankrijk?) moet in ieder geval verlaten worden.
Een helder stuk. Ik ben er nog niet uit wat het zegt, óf het iets zegt, dat zij die de euro niet zo’n warm hart toedragen blijkbaar een paar maanden terug al het meest waarschijnlijke scenario schetsten. Misschien zat er een stukje wensdenken bij, maar wellicht ook een nuchterder kijk op de zwaktes van de euro.
Het klinkt allemaal erg pessimistisch. Er zal komend weekend wel weer een knoop moeten worden doorgehakt door de Europese leiders hoe Italië kan worden gestabiliseerd. Achteraf zullen we zien dat we midden in een hervormingsproces zitten waarin bepaalde bevoegdheden onder druk worden verlegd en waarin hervormingen snel worden doorgevoerd. Het in elkaar klappen van de Euro zal niet snel gebeuren omdat een munt slechts een uitdrukking is van de economische situatie en vertrouwen. Gemiddeld doet Europa het niet slechter (misschien zelfs beter) dan de VS, Japan en China. China heeft last van hoge inflatie, ook niet echt aantrekkelijk om je geld naartoe te verplaatsen. De koers van de Euro blijft stabiel wat natuurlijk vreemd is als er zo veel problemen zijn. Ik ben benieuwd naar de oplossing die wordt voorgesteld en of er een ontkoppeling van bepaalde landen plaats gaat vinden. Ik geloof niet in het einde van de wereld en denk dat de problemen nuttig zijn om de economieën van de lidstaten versneld te hervormen. De problemen zijn te groot geworden om met kleine ingrepen op te lossen of vooruit te schuiven. Het ontkennen van de probleem de laatste jaren is naïef en iedereen kon verwachten dat reacties als monetaire verruiming en lage rentes niet de oplossing zijn. Afwaardering van schulden en strakke strenge hervormingen zijn de enige manieren om landen als Spanje, Griekenland en Italië weer concurrerend te maken. De werkeloosheidspercentages in die landen van hoogopgeleiden zijn natuurlijk idioot. Dat er rake klappen zullen vallen de komende jaren vervelend voor een hoop mensen/belastingbetalers van de probleemlanden maar is gunstig op de lange termijn. Het blijft de grote vraag hoe de komende maanden zullen verlopen, de spanning zal nog wel stijgen door de angst/onvermogen om beslissingen te nemen.
Ja, maar het houdt een keer op met hervormen en bezuinigingen. Op dit moment worden al die (zeer ingrijpende) plannen gepresenteerd alleen maar om de immer hysterische financiële markten tevreden te houden. Dat is een losgeslagen systeem waarbij het primaat van de politiek is verschoven naar de markt. Het werkt bovendien niet: na Griekenland, en al die “definitieve” eurotoppen, was Italië aan de beurt, en straks is het Frankrijk. Geen enkele top of aankondiging van bezuinigingsplan heeft nog rust gebracht.
Omdat het systeem zo is ingericht dat elk land zijn eigen obligatiemarkten heeft is er tegen het speculeren niet meer op te bezuinigen. Daarom is de keuze, zo lijkt het, tussen of maar weer eigen monetair beleid gaan voeren, of verdere integratie van de eurozone m.b.v. euro-obligaties.
Los daarvan is bezuinigen op gegeven ogenblik funest voor economische groei en werkgelegenheid. Dat weten ze in de V.S., maar in Europa (althans bij heersende liberalen en christendemocraten) schijnt het niet door te dringen.
Het is helder dat Club Med moet hervormen, en het is binnen een economische unie oneerlijk dat er enerzijds bevolkingen zijn die “hard werken” en volledig belasting betalen, en er anderzijds bevolkingen zijn die dat minder doen. Ik heb weinig medelijden met de Grieken. Dat staat buiten kijf, net zoals het buiten kijf staat dat zuidelijke landen moeten werken aan hun werkloosheidscijfers, hervorming van de arbeidsmarkt, staatsschuld etc.
Echter, op dit moment ligt het lot van allen in het handen van financiële markten. Dat klopt niet. Argentinië heeft uitgewezen dat onder curatele stellen van het IMF, zgn. keihard bezuinigen enz. niet werkt. Wat wél werkt is je onttrekken aan dit regime en focussen op economische groei. Of, in het geval van de eurozone, de unie minder afhankelijk maken van speculatie.
Ik geloof inmiddels echt niet meer in de zgn. middenweg die de afgelopen maanden steeds gekozen is. De crisis is daarmee van kwaad tot erger geëscaleerd.
Op de lange termijn zijn we allemaal dood, btw.
Ik zie het toch wat anders: het is te gemakkelijk om de obligatiemarkt en de ratingbureaus de schuld te geven, dit is aanwijzen van een zondebok. En deze partijen worden zeker weer aangestuurd door joden en vrijmetselaars… Ratingbureaus en de verhandelbaarheid van obligaties (en dus de prijs of risico-opslag die op deze markt tot stand komt) zijn ontstaan omdat er vraag naar is, het is tot nu toe de meest efficiënte vorm om schuldpapier te verhandelen en overheden in staat te stellen om meer geld te lenen. Dat ratingbureaus veel macht hebben zal ik niet ontkennen, maar een ander systeem is er op dit moment niet en als we een ander systeem zouden bedenken dan krijgt dit weer te veel macht. Verder vraag ik me af of je als speculant een land om zeep kan helpen, de hoeveelheid miljarden die een marktpartij kan inzetten om short te gaan is altijd nog minder marktverstorend dan de miljarden die de ECB gebruikt om staatsobligaties op te kopen waarvoor geen vraag is op de markt. Indien er besloten wordt door een regering om te bezuinigen om de ratingbureaus te pleasen dan ben je fout bezig, hoewel het natuurlijk wel uitmaakt hoeveel rente je als land betaalt (de angst van Sarkozy om de tripel A-status te verliezen). Dat er geen gemeenschappelijke obligatiemarkt bestaat is nu eenmaal zo en zal op korte termijn ook niet snel gebeuren, dan zouden Duitsland en Nederland opeens 2 volle procentpunten meer gaan betalen en deze landen zullen daartoe echt niet toe bereid zijn. Dan zouden de belastingbetalers in de sterkere landen opeens een massale vorm van solidariteit moeten vertonen om vele miljarden rente extra per jaar te betalen, het antwoord lijkt me duidelijk.
Economische groei zal in belangrijke mate afhangen van hervormingen en dat is juist waar het in sommige landen nog aan ontbreekt. Economische groei door nog meer geld te investeren in economieën houdt in dat er nog meer schulden worden gemaakt, iets waar we nu toch wel achter zijn dat het terug betalen hiervan niet lukt en de huidige problemen veroorzaakt. Schuldenafbouw is dan ook een logisch gevolg en dus moet er bezuinigd worden. Of er vindt afwaardering plaats van de schulden waarbij andere partijen het verlies moeten dragen, bijvoorbeeld buitenlandse banken, pensioenfondsen etc. Door te stellen dat er nu extra geld moet worden geïnvesteerd in hervormingen ga je uit dat het geld hierna wordt terugverdiend, dat is ook een vorm van de toekomst te rooskleurig voorstellen en onverantwoordelijk gedrag.
OK. Bedankt voor je respons. Ik geef obligatiemarkten en rating agencies (2 dingen) nergens “de schuld” van. Ik stel – net als heel veel economen doen – dat een systeem van 1 muntunie met verschillende economieën én afzonderlijke obligatiemarkten niet kan werken, of i.i.g. niet in tijden van crisis. Dat is de “weeffout” van de EMU, en daarom is het einde van de huidige ellende ws. niet in zicht (tot en met de val van Frankrijk). Niemand vraagt om een vervanging van obligatiemarkten, maar wél is het zo dat regeringen in de EMU nu aan handen gebonden zijn omdat ze a) geen lender of last resort hebben b) geen eigen monetair beleid kunnen voeren en dus c) volstrekt afhankelijk zijn van financiële markten. Meer dan bijv. de VS, of kleine landen zijn! Ik kan het fout hebben en jij kan gelijk hebben, d.w.z. financiele markten kunnen gunstig reageren op de aangekondigde bezuinigingen en regeringswisselingen en er ontstaat eindelijk rust, maar gezien het recente verleden heb ik daar weinig fiducie in.
W.b.t. rating agencies: zoals jij stelt dat ratingbureaus ‘er nu eenmaal zijn’ is het evengoed zo dat deze bureaus ook door de EU als een probleem worden gezien. Vandaar de roep om sterkere regulering en toezicht op deze bureaus. Het kan niet zo zijn dat deze aan geen enkele serieuze toezichthouder verantwoording afleggende instituties het lot van hele economieën in handen hebben. En dat hebben ze, zoals jijzelf eigl. al toegeeft, wél. Eén hintje van Moody’s dat Frankrijk de triple A status verliest en alle financiële markten slaan op hol.
De huidige aanpak van de Europese schuldencrisis lijkt sterk op de aanpak van de Aziëcrisis eind jaren 90, en de Argentiniëcrisis. In beide gevallen is het dramatisch afgelopen. De weg van scherpe hervormingen, heftige bezuinigingen enz. die jij nu aanbeveelt (de IMF-oplossing) heeft m.n. in het laatste geval tot grote misère geleid. Argentinië is pas opgekrabbeld nadat ze onder leiding van Kirchner afweken van het voorgeschreven pad, zich richtten op eigenstandige economische groei en daarna ook schulden gingen aflossen. Uiteraard kun je iets dergelijks niet toepassen op Europese landen, behalve kleintjes als Griekenland. Maar het is wel een afwijking van de orthodoxie waar naar gekeken kan worden als alternatief voor de bevolking zwaar treffende, door technocraten opgelegde bezuinigingen, waarvan nog maar de vraag is in hoeverre ze de markten pleasen.
Tenslotte: je argument m.b.t. de volle 2 procentpunten die NL en DLD erbij zouden moeten betalen, alsmede je argument tegen het maken van extra schulden t.b.v. investingen vind ik steekhoudend. Tegelijk zijn er ook economen (zoals Paul Krugman) die stellen dat een beetje schuld zo erg nog niet is. Ik weet niet of ik helemaal voor een anticyclisch begrotingsbeleid ben (heb er eigenlijk ook veel te weinig verstand van), maar ik ben evenmin overtuigd door het voortdurende recept van bezuinigen dat “op de lange duur” voordeel zou moeten opleveren. Vraag me af hoeveel bewijs daarvoor is. Los dat zoals ik al zei de zuidelijke landen m.i. zeker wel hard moeten werken aan hervormen!
Enfin, de komende dagen/weken zullen uitwijzen wat er gebeurt…
Zie ook http://www.nytimes.com/2011/11/13/world/europe/for-european-union-and-the-euro-a-moment-of-truth.html?_r=1&ref=europe
“At the center of it all sits Germany, leading the bloc of Northern European countries, which also includes the Netherlands and Finland, steadfastly maintaining that austerity and fiscal rectitude on the part of the debtors, no matter how painful, represent the only path to resolving the crisis. Any proposals to share the burden with the heavily indebted countries by collectivizing European debt — even though they may have contributed to the prosperity of the northern countries by consuming their exports — are rejected out of hand, largely for fear of a political backlash.
When Germany’s council of independent economic advisers proposed to Chancellor Angela Merkel last week a way to share European debt to protect Italy and Spain, she dismissed the idea as impossible without changes to European Union treaties. She has also opposed any expansion in the European Central Bank’s role in buying up the bonds of the indebted countries, which could hold down interest rates on their debts, let alone allowing the bank to guarantee Italian debt.
(…)
“We’ve entered a make-or-break scenario,” said Thomas Klau, a German who heads the Paris office of the European Council on Foreign Relations. “The present situation with Italy now is sustainable for days, perhaps weeks, but not months. This new chapter either writes the endgame of the euro zone, or it precedes a much bigger leap into political and economic integration than all those made so far.”
With each bout of uncertainty, speculative attacks come closer to the core of the European Union. Greece teeters, Italy wobbles and France begins to tremble. The precariousness of the situation was on full view Thursday when a leading ratings agency, Standard & Poor’s, mistakenly suggested on its Web site that it had downgraded France’s prized AAA rating, prompting a sell-off in French government bonds.
The mistake was quickly corrected and the French, enraged, opened a formal investigation. The episode showed how little margin for error remained even for France, which is already suffering from a drop in industrial production and has watched the gap between its bonds’ rates and those of Germany widen to record levels, an ominous development in this environment.
(…)
One of the first and most effective ways to combat the crisis and the potential downturn, experts say, would be to enable the European Central Bank, or E.C.B., to act as a lender of last resort, or to at least let it print some more money, to try a little inflation as a recipe for growth and debt reduction.
“I understand the German fetish with inflation, but that’s increasingly wearing thin,” said Jan Techau, a German who is the director of Carnegie Europe in Brussels. “The reluctance to use the E.C.B. as the lender of last resort when Italy is solvent is something I don’t understand.””